Het leenstelsel als garantie voor schulden

Studeren betekent jezelf in de schulden steken, tenzij je rijke ouders hebt. Bij de HvA/UvA doen ze veel om je te helpen, al is het soms dweilen met de kraan open. Tekst Joop Lahaise Beeld Nor Wara / Shutterstock.com

0
240
Studenten op het Museumplein | © Nor Wara / Shutterstock.com
Studenten op het Museumplein | © Nor Wara / Shutterstock.com

Schulden onder jongeren is een groeiend probleem, signaleert het Nibud. Ruim 750.000 van de achttien- tot en met 35-jarigen is bekend met betalingsproblemen. Studenten vormen geen uitzondering. Was studeren ooit de weg naar een goed betaalde baan, tegenwoordig betekent een mbo-, hbo- of wo-opleiding bijna standaard ook het begin van een volwassen leven mét schulden. Onderzoekscollectief Follow the Money becijfert op basis van een eigen enquête dat jongeren na hun studie met gemiddeld €25.755 studieschuld opgezadeld zitten. Had het Rijk in 2012 al de lieve som van 12 miljard euro aan studieschulden uitstaan, drie jaar later was dat al 15,8 miljard. Nog één jaar later 17,6 miljard.

Gieta Marapin is teamleider studentendebiteuren van de Hogeschool van Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam. Ze herkent het schuldenprobleem. Marapin is verantwoordelijk voor de inning van collegegelden. Ze houdt in de gaten of iedereen zijn verplichtingen nakomt. “Want,” zo benadrukt ze, “studenten zijn zelf verantwoordelijk voor het nakomen van hun financiële verplichtingen.”

Ze wordt in het gesprek bijgestaan door Terence Verwer, secretaris van het administratief centrum HvA/UvA: “Studenten kunnen het collegegeld via automatische incasso in termijnen betalen, maar soms is het saldo ontoereikend of storneren ze het termijnbedrag. Dat is natuurlijk niet de oplossing want daarmee schuif je het probleem voor je uit.” Storneren betekent terug laten storten op je eigen rekening. Waarom zou je dat doen?

Marapin: “Iemand schrijft zich bijvoorbeeld uit als student en denkt dan dat hij ook niet meer hoeft te betalen…” Verwer: “Maar zo werkt dat niet. De verwerking van een uitschrijving kan wel enkele weken duren, bijvoorbeeld voor het registreren van het diploma.” Volgens Verwer is het dus niet nodig én niet verstandig om je collegegeld te storneren, ook niet als je in geldnood zit. HvA en UvA verrekenen aan het eind altijd eerlijk het teveel betaalde collegegeld. Dat krijgt de student die zijn diploma heeft gehaald of om een andere reden stopt automatisch teruggestort.

Bijna €2.100,- collegegeld per jaar is niet niks. Het Nederlandse hoger onderwijs hoort tot het duurste in Europa, met dat in Engeland en Letland. Dat het anders kan, bewijst buurland Duitsland dat voor openbare hbo- en wo-opleidingen zelfs geen collegegeld kent.

Verwer: “Het kan ook hier goedkoper. Wie voor het eerst gaat studeren hoeft het eerste jaar in bepaalde gevallen maar de helft te betalen en als je een lerarenopleiding doet, geldt dat ook nog voor het tweede jaar. Ook als je uiteindelijk toch wat anders zou willen studeren, kan het interessant zijn om met een lerarenopleiding te beginnen.”

Ondertussen lenen veel studenten extra om hun collegegeld te kunnen betalen. Het collegegeldkrediet komt vaak bovenop de lening om tijdens je studie van te leven. Het ‘sociaal’ leenstelsel vervangt de basisbeurs die in 2015 door PvdA-minister Jet Bussemaker (kabinet Rutte II VVD-PvdA) met steun van GroenLinks en D66 is afgeschaft. Het idee is dat je door te studeren vooral in jezelf investeert, en die investering zich ruimschoots terugbetaalt.

In totaal leent 72 procent van de studenten en dit aandeel neemt toe, signaleert onderzoeksinstituut ResearchNed. Ongeveer één op de drie leent maximaal. Opvallend: het aantal studenten uit minder draagkrachtige gezinnen dat een aanvullende beurs ontvangt, neemt af. De aanvullende beurs is bedoeld voor studenten van minder welgestelde ouders maar is dan wel een ‘prestatiebeurs’, oftewel alleen een gift voor wie binnen een bepaalde tijd afstudeert, net als de ov-chipkaart voor studerenden.

ResearchNed signaleert meer ‘leenaversie’ onder studenten uit minder draagkrachtige gezinnen dan onder rijkere studenten. Weerstand tegen lenen speelt vooral bij mbo-studenten met een migratieachtergrond en bij meisjes en studenten met een beperking. De mbo-basisbeurs moet worden terugbetaald als je niet binnen tien jaar je diploma haalt.

Als je studeert, blijft het vaak niet bij een studielening. Ook de noodzakelijke laptop en smartphone worden veelal ‘geleast’ oftewel op afbetaling gekocht. De verleiding van dure, trendy apparaten zoals de nieuwste smartphone ligt al snel op de loer. Kunnen studenten wel met geld omgaan? Vooral eerstejaars zijn dat doorgaans niet gewend. Ze moeten vaak nog wennen aan het op zichzelf wonen en het zelf regelen van zorgverzekering en toeslagen. Marapin beaamt: “Hbo’ers zijn meestal erg jong, tot vaak twee jonger dan UvA-studenten. We zien sowieso meer betalingsregelingen bij HvA-studenten dan bij UvA-studenten.” Verwer: “Er komt veel op je af. Je moet alles zelf regelen. En je hebt niet alleen met je opleiding te maken maar ook met DUO. Studenten denken vaak dat HvA en DUO hetzelfde zijn maar dat is niet zo. Wij gaan niet over je studiefinanciering en je ov-abonnement.”

Gieta Marapin: “Uit eigen onderzoek van de HvA blijkt dat jongeren heel weinig bij DUO inloggen om hun financiën te checken. Dat is spijtig.”

Het is vaak de bureaucratie die jongeren parten speelt. Marapin: “Als je bijvoorbeeld van studie verandert, moet je dat aan DUO doorgeven. Wij doen dat niet voor je. Wel ziet DUO na enige tijd via Studielink (het online loket voor studenten, red.) dat iemand is gestopt. Als je dan nog steeds gebruikmaakt van je stufi en je ov-kaart, dan riskeer je een boete en moet je terugbetalen.”

Wat doet de HvA om studenten met hun financiële rompslomp te helpen? Marapin: “We hebben financiële spreekuren en nodigen studenten actief uit om langs te komen als we betalingsachterstanden constateren.” Maar daar mag wel wat meer gebruik van worden gemaakt, verzucht ze. “Studenten zijn slecht in hulp zoeken. Schaamte speelt daarbij een rol. Dat moet natuurlijk niet. Spreek je studentendecaan aan als je geldproblemen hebt. Die kan echt iets voor je doen, zoals helpen met een betalingsregeling.”

Verwer wijst ook op administratieve verbeteringen die de HvA/UvA heeft doorgevoerd, juist om de bureaucratie wat te verminderen: “Je kunt nu online een betalingsregeling treffen. Daarmee is een drempel weggenomen. We proberen zo transparant mogelijk te zijn. Dat begint al met een duidelijk mogelijk ‘dashboard’ als je bij, zie je, de HvA inlogt.” Je ontkomt er als HvA-student niet aan daar vaak op in te loggen. Dat zou ook voor de DUO-website moeten gelden, zodat je niet voor financiële verrassingen komt te staan.

Als een student moeite heeft om rond te komen, is de verleiding groot om flink bij te werken. Dat kan ten koste gaan van je opleiding. Het advies is om nooit meer dan twintig uur per week te werken. Geef liever minder uit. Verwer vraagt zich af waarom de lat altijd zo hoog moet liggen. “Waarom per se een dure MacBook, waarom de laatste iPhone met duur abonnement? Dat levert je wel een BKR-registratie op en daar kun je veel last mee krijgen.” Maar dat je moet investeren in zaken als een smartphone en een laptop ontkennen Marapin en Verwer niet. Ook als het geen fancy Apple-gadget wordt, zijn dat dure zaken. Studeren anno 2019 kost hoe dan ook veel geld.

Tips om toch zonder al te veel geldproblemen aan je studie te beginnen:

– Begin zo vroeg mogelijk met regelen, ook je inschrijving.

– Lees de voorwaarden van je inschrijving en je stufi.

– Loop je tegen geldproblemen aan? Trek dan direct aan de bel. Ga naar het financieel spreekuur, bel je opleiding, neemt contact op met de studentenadministratie. Wacht hoe dan ook niet met hulp zoeken!

– Werk nooit teveel bij, besef dat het niet afronden van je studie of studievertraging een dure grap kunnen zijn.

advertentie Regenboog Groep

– Ben je afgestudeerd, stop je om een andere reden, onderbreek je je studie of verander je van opleiding? Geef dat dan ook direct door aan DUO.

– Kijk goed naar je vaste lasten en bereken van tevoren of je dat dure telefoonabonnement wel kunt betalen, ook na een half jaar.

En misschien wel de belangrijkste tip: open altijd direct je post en je e-mail! Gieta Mirapin: “Bij studeren hoort dat je verantwoordelijkheid neemt. Jongeren komen nogal eens in de problemen doordat ze hun post niet lezen.”

 

STUFI IN HET KORT: in het ‘sociaal’ leenstelsel kun je als hbo/wo-student tot €1.056,- per maand lenen, inclusief aanvullende beurs van maximaal €396,-, afhankelijk van het inkomen van je ouders én inclusief collegegeldkrediet. Haal je binnen tien jaar een diploma, dan wordt de aanvullende beurs een gift. Je hebt 35 jaar de tijd om je studielening af te lossen. De ov-chipkaart of ‘studentenreisproduct’ (€95,51 per maand) is alleen een gift als je binnen 10 jaar afstudeert.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here